GÖKYÜZÜNE DOKUNUNCA / YUNUS BEKİR YURDAKUL / CUMHURİYET KİTAP (6 KASIM 2025)

Gökyüzüne Dokununca…

Günü gelince, insan uçmayı başarınca hatırlanır mıydı Hezarfen Ahmed Çelebi? Adlar, hikâyeler unutulsa da hayaller yaşardı sonsuza değin. Ve yıldızlar ve rüzgâr; sınırlarının farkına varan, yönünü arayan, vazgeçmeyenlerin her zaman yanındadır.

Çocuk yazınının usta kalemi Mavisel Yener’in heyecan ve merakla bezediği bu ilginç macerayı bir solukta okudum ne ki epeyce bir süre daha kitap elimde, ben anlatının bin bir yerinde kalakaldım. Okul yıllarımızda, söz edilmese olmaz makamında kısaca değinilen Hezarfen Ahmed Çelebi, şimdi bütün gerçekliğiyle -bir kurgudan gülümsüyor olsa da- yanı başımdaydı işte.

İnsanın uçma merakı, dünyanın birçok yöresinde olduğu gibi Osmanlı ülkesinde de epeyce eskidir. Ortaçağ’ın sonrasında yaşanan kimi örnekler gezginlerin günlükleri, kimi tarihsel kayıtlara da girmiştir. Hezarfen’nin çavası/ başarısı konusunda herhangi bir kayıt yoksa da bugünlere ulaşan hikâyenin bir gerçekliğe yaslandığını söylemek hiç de zor değildir.

Biz dönelim Mavisel Yener’in Ahmed Çelebi’yi konuk edişine…

‘RÜZGÂRLA KOŞAN ÇOCUK’

Daha çocuk yaşlarında gözünü göğe çeviren, kendisini (dolayısıyla insanı) gökyüzünde gönüllerince salınan cümle canlının, kanat vuruşlarındaki gize hayran olduğu kuşların yanında duyumsayan Ahmed, o çocukluğunda fark ettiği düşlerini geçen zamana aldırmadan bir an olsun terk etmez. Aksine insanlığın sandığında kendisinden önce ne biriktirilmişse onları da arar bulur, düşlerini çoğaltmanın araçları kılar. Bir yandan araştırır, bir yandan denemeler yapar. Bu arada babasıyla yaptıkları gözü yıldızlı tahta kuşunu da bir an olsun yanından ayırmaz. İlk denemeleri de ona yaptırır. Her yenilgiden bir şey/ çok şey öğrenir. Ona sorarsanız gökyüzü herkesindir. Ve Ahmed, “rüzgârla koşan bir çocuktur” artık. Bakın şimdi aklıma ne geldi? Turgut Uyar’ın “göğe bakalım” dizesinde de esini belki de Hezarfen Ahmed Çelebi’ydi. Neden olmasın?

Haritalar, çizimler, taslaklar, başarısızlıkla sonuçlanan denemelerin notları, hava akımları, mevsime/ döneme göre rüzgârın yönü, şiddeti… Öyle ki düşlerini hiçbir şeye değişmeyen Ahmed artık “hezarfen”dir. Arapça “fenn” (bilim, fen) ve Farsça “hezâr” (bin) sözcüklerinden oluşan hezarfen, pek çok disiplinde engin bilgiye sahip olan demektir.

ÜSKÜDAR ŞURASI YA CEZAYİR?

Gün gelir, havanın, rüzgârın da uygun olduğu bir zamanda Galata Kulesi’nden “havalanır”; izleyenlerin hayran ve şaşkın bakışları üstünde soluğu Üsküdar’da alır. Ama daha da uzaklara uçması kaçınılmazdır. Çünkü padişahın gözünde sınırı ihlal etmiştir! Çünkü uçuşu yalnızca bilimsel bir başarı değil aynı zamanda kudret anlamına da gelmektedir. Oysa imparatorluğun tek kudretlisi sultandır. Dolayısıyla ödülü bir kese altının yanında açıkça görünen Cezayir yolları olur.

Saraydan çıkarken insanlığın o büyük arayışı çıkar karşısına. Simurg onu beklemektedir.

Kendisinden önceki arayışların kaldığı yeri epeyce yukarı taşıyan Hezarfen, “insanın gökyüzüne inancını diriltmiştir. Günü geldiğinde “bir başkası çıkacak yeni kanatlara ilham verecektir.”

Yener’in heyecanlı kurgusunda asıl macera bundan sonra başlar. Her adımını, her sahnesini düşlemimizde çoğalta çoğalta yol alırken bir yandan da bitip tükenmeyen hayallerimizin kıymeti, asla vazgeçmediğimiz arayışlarımız, zorun zorbalığın yok etme ısrarına yenilmeyen yürüyüşümüz çıkar sahneye. Ve sınırlarımız, doğanın bir parçası olduğumuz gerçeği üzerine de yeniden düşünmeye, göğe bakma duraklarında buluşmaya çağırır bizi bu temposu düşmeyen öykü.

Sahi gün gelir, yakıtsız da dolaşmaya başlar mı gökyüzümüzde hava araçlarımız? Ya bunu nasıl karşılar kapitalizmin yarattığı çıkar dünyası?

Hadi, boş verin bunları; zihnimizdeki sınırların ötesinde şöyle bir gezinmeye var mısınız? Öyleyse Hezarfen’in Kayıp Defteri’ni de alın yanınıza.

Hezarfen’in Kayıp Defteri / Mavisel Yener / Resimleyen: Candan İşcan / roman / Bilgi Yayınevi / 205s. / 9+ / Eylül 2025

Desen: Candan İşcan

YUNUS BEKİR YURDAKUL